Lettergrootte - +
Contrast - +

Klas op Wielen

Kinderen met ernstig meervoudige beperkingen krijgen medische zorg en ondersteuning meestal in speciale kinderdagcentra. Ze gaan ‘s ochtends in busjes naar die aparte centra en worden ‘s avonds teruggebracht naar huis. De Alkmaarse Klas op Wielen wilde die segregatie doorbreken. Daarom startte Roeland Vollaard ruim vijf jaar geleden een kinderzorggroep op een gewone basisschool: Klas op Wielen.

Vollaard heeft altijd in de langdurige zorg gewerkt, als fysiotherapeut en later als manager bij zorginstelling Esdege-Reigersdaal. Zoals veel anderen bij deze instelling zocht Vollaard naar manieren om meer inclusie voor mensen met ernstige beperkingen te realiseren, het liefst op een kleinschalige manier. Daarom startte hij de stichting Klas op Wielen. Het doel: kinderen met een beperking op een natuurlijke manier in contact te brengen met kinderen zonder handicaps.

Onderling contact

Tijdens een bezoekje aan de Klas op Wielen is snel merkbaar hoe makkelijk het onderlinge sociale contact inderdaad gaat. De speciale zorggroep zit in een eigen ruimte, midden in het schoolgebouw. Een ruim binnenplein grenst aan hun en andere lokalen. De uitgang naar het buitenplein is ernaast. Kinderen zonder beperking lopen in en uit in het middenplein of in de zorglokalen. Ze komen daar rustig lezen of kletsen met begeleiders en de kinderen met beperking.

Klas op wielen

In de speelpauze gaan alle kinderen naar buiten. Vollaard laat zien hoe hij oplet dat begeleiders van de rolstoelkinderen niet op een kluitje blijven staan. ‘Soms sluipt die neiging erin,’ zegt hij. ‘Dan wijs ik er even weer op dat ze zich verspreiden.’ Zo worden de rolstoelkinderen actief in positie gebracht tussen alle beweging op het schoolplein. Met allerlei creatieve activiteiten en schoolfeesten werken leerkrachten van de school en zorgbegeleiders samen om gezamenlijke activiteiten voor álle kinderen te organiseren.

De aanpak is een succes. In de ogen van de ouders van zowel de kinderen zonder als de kinderen met een beperking. Die laatste groep telt haar zegeningen. De intensieve zorg die de kinderen nodig hebben, is op deze school gegarandeerd. Klas op Wielen heeft een formele erkenning als zorgaanbieder en krijgt daardoor voldoende financiering van het Zorgkantoor. Begeleiders zijn geschoold en de kwaliteit van begeleiding wordt bewaakt zoals bij elke zorginstelling. Daarbovenop komt het gezelschap van heel veel kinderen die praten, lachen, rennen, iedereen herkennen en groeten en met elkaar spelen. Als het gaat, pikken de kinderen met een beperking zelf echte lessen in de gewone klas mee.

Leerplicht

Alle kinderen in de zorggroep zijn formeel ontheven van leerplicht. Ze worden vanwege hun ernstige ziekte of handicap niet in staat geacht lessen op een gewone of op een speciale school te volgen. Vollaard: ‘Maar we kijken steeds meer wat in dat opzicht wél kan. Uitgaande van de interesses van de kinderen en wat ze cognitief kunnen, vinden we voor elk kind momenten dat ze meedoen in een gewone klas met gewone lessen. Het kan voor bijna alle kinderen. De kinderen laten zien dat ze veel aankunnen en de begeleiders en leerkrachten groeien er ook steeds meer in.’

Klas op wielen

Er zijn kinderen in de zorggroep waarvan vaststaat dat ze op een gemiddeld intelligentieniveau functioneren. Ook voor deze kinderen is ontheffing van de leerplicht verkregen. Vollaard geeft aan dat dat deels te maken heeft met de intensieve medische zorg die deze kinderen nodig hebben en de soms ingewikkelde communicatie. Een van de zorgleerlingen kan bijvoorbeeld niet praten. Ze oefent nu met het via oogbeweging bedienen van een computer. ‘Ze kan absoluut leren, dat weten we, maar ze is snel vermoeid en heeft veel zorg nodig.’

Thuiszitters

De ontheffing leerplicht moet formeel door ouders worden aangevraagd. In Nederland zijn ruim 5000 kinderen in de leerplichtige leeftijd die een ontheffing hebben. Dat aantal groeit.
Formeel gelden deze kinderen als thuiszitter. Passend Onderwijs had een einde moeten maken aan het fenomeen thuiszitters. Ook het VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (VRPH) gaat er vanuit dat elk kind onderwijs moet kunnen volgen.

Staatssecretaris Dekker van Onderwijs wil de groei van thuiszitters stoppen en riep ouders op 10 februari in de Tweede Kamer op om geen ontheffing leerplicht te vragen als ze willen dat hun kind onderwijs volgt. Klas op Wielen weet waarom ouders toch ontheffing vragen: ‘Wij kunnen Klas op Wielen alleen maar goed financieren als we volledige zorgbudgetten krijgen van het zorgkantoor per kind. Het gaat om kinderen die intensieve zorg en begeleiding nodig hebben. Die intensieve zorg krijg je alleen met een indicatie voor een kinderdagcentrum. Als ouders aangeven dat hun kind naar een school zou moeten gaan, dan raken ze meteen hun indicatie voor het kinderdagcentrum kwijt. Het idee is dat de school dan de zorg betaalt, maar voor deze intensieve zorg is geen budget op scholen.’

‘Goede veilige zorg is een eerste voorwaarde voor deze groep kinderen’, gaat Vollaard verder. ‘Ouders willen zeker weten dat de intensieve zorg kan worden geboden. Zonder dat kunnen hun kinderen niet veilig functioneren en ook geen lessen volgen. Maar die zorg wordt alleen betaald met een ontheffing van de leerplicht.’

Nieuwe wet

Het ministerie van onderwijs geeft in een reactie aan dat die regel tot 2015 gold. Met invoering van de Wet langdurige Zorg (WLZ, in plaats van AWBZ) is die regel afgeschaft. In de AWBZ werd het zorgbudget onmiddellijk en drastisch verlaagd na inschrijving op een school. Nu kan een indicatie voor de WLZ worden aangevraagd en het zorgbudget kan thuis of op school worden ingezet, stelt het ministerie. Of ouders dat inmiddels ook weten? ‘Tot in het voorjaar van 2015 hoorden we van ouders dat ze bang waren dat een indicatie toch lager uit zou vallen als hun kind op school zit. Nu horen we niet meer van die angst’, zegt een woordvoerster van het ministerie.

Samenwerking met andere scholen

Klas op Wielen groeit hard. Er wordt inmiddels samengewerkt met de Basisschool Kompas, Buitenschoolse Opvang en Peuterspeelzaal Kraaiennest, en sinds kort ook met een school voor voortgezet onderwijs: (v)mbo Clusius-college. Dat laatste is in Nederland verder nog nergens het geval.

Grafiek

Uiteindelijk wil Roeland Vollaard toewerken naar volledige inclusie; het steeds meer in elkaar laten vloeien van de school voor ‘gewone’ kinderen met de Klas op Wielen. Dat vraagt zowel van begeleiders in Klas op Wielen als van leerkrachten op de gewone school een vergaande verandering van hun rol. Stap voor stap hoopt Klas op Wielen daarnaar toe te groeien. Op de website staat de onderstaande grafiek . Links bovenaan is exclusie verbeeld. Kinderen met een handicap horen nergens bij. Rechts bovenin staat segregatie; kinderen met een handicap zitten in een volledig afgezonderde groep (het kinderdagcentrum ).

Klas op Wielen bevindt zich nu linksonder: de kinderen zijn een aparte groep binnen een groter geheel, nog duidelijk apart te onderscheiden, maar sociaal verkeer is mogelijk. Bij inclusie wordt geen aparte groep meer onderscheiden. Dat zou betekenen dat de leerlingen met een handicap als leerling staan ingeschreven en in de gewone klas meedoen met voor ieder kind (met of zonder beperking) de juiste ondersteuning en voorwaarden.

Grafiek Klas op Wielen